दशैं, तिहार तथा छठ नेपालीहरूका प्रमुख चाडपर्व हुन्।यी पर्वले परिवारमा खुसी, आत्मीयता र सद्भाव ल्याउँछन्। वर्षभरि व्यवसायमा व्यस्त रहने व्यवसायीहरू पनि चाडपर्वका बेला केही दिन पसल बन्द गरेर परिवारसँग समय बिताउन, आफन्तजनसँग भेटघाट गर्न र रमाइलो गर्न आफ्नो घर वा अन्य स्थानमा जाने गर्छन्। तर सुनचाँदी व्यवसायका लागि लामो समय पसल बन्द रहने अवधि सामान्यभन्दा बढी संवेदनशील हुन्छ। सानो आकारमा ठूलो मूल्य समेटिएका सुनचाँदीका गरगहना तथा बहुमूल्य वस्तुको कारोबार हुने भएकाले यस व्यवसायमा पसलको सुरक्षा र सूचना गोपनीयता अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।

२०८२ सालको दशैं-तिहार आसपास विभिन्न सञ्चारमाध्यम तथा प्रहरी अभिलेखमा सुनचाँदीका गरगहना र नगद चोरी भएका घटनाहरू सार्वजनिक भएका थिए। काठमाडौं, भक्तपुरलगायतका स्थानमा भएका चोरीका घटनाले चाडपर्वका बेला घर तथा व्यवसायिक प्रतिष्ठान लामो समय खाली रहँदा जोखिम बढ्न सक्ने यथार्थलाई उजागर गरेका छन्। सार्वजनिक विवरणअनुसार एकै दिन तीनवटा घरबाट सुनचाँदीका गरगहना तथा नगद गरी करिब ५२ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको धनमाल चोरी भएको घटना पनि बाहिर आएको थियो। घरधनी बाहिर गएको मौका छोपेर चोरी गरिएका यस्ता घटनाले समयमै सावधानी अपनाउनु कति आवश्यक छ भन्ने स्पष्ट पार्छन्।

यी त केही उदाहरण मात्र हुन्। त्यसैले आगामी दशैं-तिहारमा हामी आफ्नो पसल बन्द गरेर बाहिर जाँदै छौँ भने सुरक्षा व्यवस्थालाई विशेष प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ। सम्भावित चोरी तथा अन्य जोखिमबाट बच्न समयमै आवश्यक सावधानी अपनाऔँ, सुरक्षा व्यवस्थाको पूर्ण जाँच गरौँ र आफ्नो वर्षौंको मेहनत तथा लगानीलाई ठूलो क्षति हुनबाट जोगाऔँ। किनकि सानो लापरवाहीले ठूलो क्षति निम्त्याउन सक्छ, तर समयमै अपनाइएको सावधानीले हाम्रो सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।

सुन पसलमा रहेको सम्पत्ति केवल व्यापारिक सामान मात्र होइन, व्यवसायीको वर्षौंको मेहनत, परिवारको सपना र ठूलो आर्थिक जिम्मेवारीसँग जोडिएको हुन्छ। त्यसैले चाडपर्वमा पसल बन्द गर्नुअघि ‘सटर लगायौँ, ताल्चा लगायौँ, अब पुग्यो’ भन्ने सोच पर्याप्त हुँदैन। लामो समय पसल बन्द रहने अवस्थामा सम्भव भएसम्म बहुमूल्य सुनचाँदी तथा नगदको सुरक्षित व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। पसलमा राख्नैपर्ने सामान भए त्यसको सुरक्षा व्यवस्था पहिले नै पुनः जाँच गर्नुपर्छ। पसल बन्द गर्नुअघि सीसीटीभी क्यामेरा, रेकर्डिङ प्रणाली, ब्याकअप, अलार्म तथा अन्य सुरक्षा उपकरण ठीकसँग सञ्चालनमा छन् कि छैनन् भन्ने परीक्षण गर्नु आवश्यक छ। सम्भव भए जिम्मेवार व्यक्तिले टाढाबाट समेत निगरानी गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाउनु उपयोगी हुन्छ।

मुख्य सटरसँगै पसलका अन्य ढोका, झ्याल तथा प्रवेश बिन्दुहरू राम्ररी बन्द र सुरक्षित छन् कि छैनन् भन्ने जाँच गर्नुपर्छ। चाडपर्वअघि नै कमजोर वा बिग्रिएका ताल्चा तथा सुरक्षा उपकरण मर्मत गर्नु राम्रो हुन्छ। पसलमा कार्यरत सबै कर्मचारीलाई सुरक्षा सम्बन्धी जिम्मेवारी र आकस्मिक अवस्थामा सम्पर्क गर्नुपर्ने व्यक्ति वा निकायबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ। साथै, पसलको संवेदनशील सुरक्षा विवरण अनावश्यक रूपमा सार्वजनिक वा आदानप्रदान नगर्न सबैलाई सचेत गराउनुपर्छ।

सूचना गोपनीयता पनि सुरक्षा व्यवस्थाको महत्वपूर्ण पक्ष हो। सामाजिक सञ्जालमा ‘यति दिन पसल बन्द छ’, ‘सबैजना बाहिर जाँदै छौँ’ वा ‘परिवारसहित लामो बिदामा निस्कँदै छौँ’ जस्ता सूचना सार्वजनिक गर्दा आफ्नो अनुपस्थितिबारे अनावश्यक जानकारी बाहिरिन सक्छ। यस्ता सूचनाले गलत मनसाय भएका व्यक्तिलाई मौका दिन सक्ने भएकाले सार्वजनिक रूपमा जानकारी साझा गर्दा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ। चाडपर्वको यात्रा वा पारिवारिक कार्यक्रमसम्बन्धी पोस्ट गर्दा पनि समय र स्थानको जानकारी सार्वजनिक गर्ने विषयमा विवेक पुर्‍याउनु राम्रो हुन्छ। आफ्नो व्यवसाय कहाँ, कहिले र कति समयका लागि खाली रहन्छ भन्ने संवेदनशील जानकारी अनावश्यक रूपमा बाहिरिन नदिनु नै बुद्धिमानी हो।

त्यसैगरी, पसलको विद्युत् तथा आगलागीसम्बन्धी जोखिमलाई पनि बेवास्ता गर्नु हुँदैन। पसल बन्द गर्नुअघि आवश्यक नभएका विद्युतीय उपकरण बन्द गर्ने, विद्युत् तार, प्लग, इन्भर्टर तथा अन्य उपकरण सुरक्षित अवस्थामा छन् कि छैनन् भन्ने जाँच गर्नुपर्छ । आगलागीको जोखिम निम्त्याउन सक्ने वस्तुहरू सुरक्षित राख्नुपर्छ। सुरक्षा प्रणालीलाई आवश्यक पर्ने विद्युत् आपूर्ति भने उपकरणको प्रकृतिअनुसार सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गर्नुपर्छ। चोरीबाट जोगिनु जति महत्वपूर्ण छ, आगलागी तथा अन्य आकस्मिक जोखिमबाट व्यवसायलाई सुरक्षित राख्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।

सुरक्षा व्यवस्थापनमा व्यवसायी स्वयंको सतर्कतासँगै कर्मचारी र विश्वसनीय व्यक्तिसँगको समन्वय पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। पसल बन्द गरेर लामो समय बाहिर बस्नुपर्ने अवस्थामा सम्भव भएसम्म विश्वसनीय व्यक्तिमार्फत वरपरको अवस्थाबारे जानकारी लिने व्यवस्था मिलाउन सकिन्छ। स्थानीय प्रहरीसँग आवश्यक समन्वय र सम्पर्क कायम राख्नु पनि उपयोगी हुन्छ। कुनै शङ्कास्पद गतिविधि देखिएमा आफैँ जोखिम मोल्नुको सट्टा सम्बन्धित सुरक्षा निकायलाई खबर गर्नुपर्छ। सुरक्षा भनेको घटना भइसकेपछि प्रतिक्रिया जनाउनु मात्र होइन, घटना हुन नदिन पूर्वतयारी गर्नु पनि हो।
गत वर्षका घटनाबाट सिकौँ, यस वर्ष सम्भावित जोखिम आउनुअघि नै तयारी गरौँ। चाडपर्व हामी सबैका लागि खुसी, पारिवारिक भेटघाट र नयाँ उत्साहको समय हो। व्यवसायीहरू पनि आफ्नो मेहनत र सम्पत्तिको सुरक्षाप्रति सचेत बनौँ। केही दिनको बिदा मनाउने क्रममा वर्षौंको कमाइ र लगानी जोखिममा नपरोस् भन्ने कुरामा विशेष ध्यान दिऔँ। पसल बन्द गर्नुअघि सुरक्षा व्यवस्थाको पूर्ण जाँच गर्ने बानी बसालौँ र सम्भावित जोखिमलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता नगरौँ।

हामी सुनचाँदी व्यवसायीले आफ्नो व्यवसायलाई केवल नाफा-नोक्सानको हिसाबमा मात्र हेर्नु हुँदैन। यसमा हाम्रो वर्षौंको परिश्रम, परिवारको भविष्य र आर्थिक स्थायित्व जोडिएको हुन्छ। त्यसैले आफ्नो व्यवसाय र सम्पत्तिको सुरक्षा अरूको भरमा मात्र छाड्नु हुँदैन। सुरक्षा सावधानी आफैँबाट सुरु हुन्छ। सानो कमजोरीलाई समयमै सुधार गर्न सकियो भने ठूलो क्षतिबाट बच्न सकिन्छ।

अन्त्यमा, सम्पूर्ण सुनचाँदी व्यवसायी, कर्मचारी तथा परिवारजनमा दशैं, तिहार तथा छठ पर्वको हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछु। यी पर्वले सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि, सु-स्वास्थ्य र उत्तरोत्तर प्रगति ल्याओस्। चाडपर्व हर्षोल्लासका साथ मनाऔँ, सुरक्षित रहौँ र आफ्नो वर्षौंको मेहनत तथा सम्पत्तिको संरक्षण गरौँ।

– लेखक नेपाल सुनचाँदी रत्न तथा आभूषण महासङ्घको केन्द्रीय सदस्य तथा नेपाल सुन चाँदी शिल्प व्यवसायी सङ्घको सचिव हुनुहुन्छ।